الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

123

تفسير مجمع البيان (فارسى)

بيان آيهء 69 اعراب الصابئون : دربارهء رفع اين كلمه ، اختلاف است . كسايى گويد : عطف است بر ضمير « هادوا » زجاج گويد : اين مطلب صحيح نيست ، زيرا بنا بر اين بايد « صابيها » در يهوديت ، شريك « يهود » باشند . حال آن كه چنين نيست . چه صابى ، غير از يهودى است . اگر گفته شود « هادوا » به معناى « تابوا » است . مثل « إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ » ( اعراف 156 : توبه كرديم ) يعنى يهوديان و صابيان توبه كردند ، گوييم : در تفسير آيه ، اينطور نگفته‌اند ، زيرا معناى « الَّذِينَ آمَنُوا » مؤمنان ظاهرى و زبانى است كه بدنبال آنها يهوديان و صابيان و نصارى ذكر شده ، سپس « مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ . . . » و اگر اينها مؤمنان واقعى بودند ، نيازى به جملهء اخير نبود . ديگر اينكه عطف بر ضمير مرفوع ، بدون تاكيد آن قبيح است . فراء گويد : هر گاه اسم « ان » از كلماتى باشد كه اعراب آن ظاهر نشود ، عطف اسم مرفوع بر آن جايز است . مثل : « انى و زيد قائمان » زيرا « ان » در عمل ضعيف است . اين قول نيز بوسيلهء زجاج رد شده است . سيبويه و خليل و همهء بصريان گويند : « الصابئون » به اين جهت مرفوع است كه در تقدير ، در انتهاى كلام قرار دارد و رفع آن بنا بر ابتداست . يعنى : « ان الذين آمنوا و الذين هادوا من آمن منهم باللَّه . . . و الصابئون النصارى من آمن . . . » بشر بن حازم گويد : و الا فاعلموا انا و انتم * بغاة ما بقينا فى شقاق در اين بيت ضمير مرفوع « انتم » طبق وجهى كه در بالا ذكر شد ، عطف شده است . يعنى : و گرنه بدانيد كه مادامى كه ما و شما در جنگيم ، ستمكاريم .